24/1/2018 Forum | Chat | Ημερολόγιο | in mail | E-cards
Ειδήσεις
Αλλες Πηγές
Ελληνικό Διαδίκτυο
Αρθρο της Εβδομάδας 20/10/2005 11:38
Οστεοπόρωση: Ακτινογραφία ενός προβλήματος
Αναστάσιος Μακρής, Ιατρός
Πριν από όχι και τόσο πολλά χρόνια η οστεοπόρωση ήταν μια σκοτεινή ασθένεια που ενδιέφερε μόνο λίγους ειδικευμένους επιστήμονες. Η συνειδητοποίηση όμως ότι πρόκειται ουσιαστικά για επιδημία και μάλιστα με αυξητικές τάσεις κινητοποίησε τόσο την επιστημονική κοινότητα όσο και την κοινωνία. Στα πλαίσια αυτά καθιερώθηκε και η παγκόσμια ημέρα κατά της οστεοπόρωσης. Τι μάθαμε όμως τα τελευταία χρόνια και τι άλλαξε στην αντιμετώπιση της νόσου;

Το πρόβλημα

Η οστεοπόρωση χαρακτηρίζεται από την απώλεια οστικής μάζας και μείωση της μηχανικής αντοχής των οστών με αποτέλεσμα την εύκολη πρόκληση απλών αλλά και αυτόματων (μη τραυματικών) καταγμάτων.

Καταρχάς, γνωρίζουμε ότι όντως λαμβάνει διαστάσεις επιδημίας, όπως καταδεικνύουν οι σχετικές στατιστικές. Εκτιμάται ότι το 55% των ατόμων άνω των 50 ετών έχει χαμηλή οστική μάζα ενώ το 50% των γυναικών και το 25% των ανδρών άνω των 50 ετών θα υποστούν κάποιο κάταγμα εξαιτίας της οστεοπόρωσης.

Ενδεικτικό της αυξανόμενης συχνότητας του προβλήματος και στην Ελλάδα είναι η συχνότητα των καταγμάτων του ισχίου, που από 54,7 κατάγματα ανά 100.000 κατοίκους το 1977 έφτασαν τα 118,6 το 1997. Γιατί αυτή η αύξηση;

Είναι γνωστό ότι σε όλες τις δυτικές κοινωνίες σημειώνεται σταδιακή γήρανση του πληθυσμού. Πέρα από την απώλεια οστικής μάζας που χαρακτηρίζει έτσι κι αλλιώς την τρίτη ηλικία, η συνύπαρξη κι άλλων προβλημάτων υγείας που καθιστούν αναγκαία τη λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων επιδεινώνει το πρόβλημα. Επιπλέον, η απομάκρυνση από τις χειρονακτικές εργασίες και η υιοθέτηση της καθιστικής ζωής επιδρά αρνητικά στην υγεία των οστών.

Η οστεοπόρωση αφορά κατά 80% τις γυναίκες γιατί αφενός έχουν εξαρχής μικρότερη οστική πυκνότητα από τους άνδρες και αφετέρου η έλλειψη οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας.

Οι άνδρες μπορεί να αποτελούν μόνο το 20% του πληθυσμού των οστεοπορωτικών, ωστόσο ένας άνδρας άνω των 50 ετών διατρέχει περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσει οστεοπόρωση παρά καρκίνο του προστάτη. Πάντως, στις περισσότερες περιπτώσεις ενοχοποιείται η χρόνια λήψη κορτικοστεροειδών και ορισμένες παθολογικές καταστάσεις (υπογοναδισμός, σύνδρομο Cushing, υπερπαραθυρεοειδισμός, αλκοολισμός, κλπ.).

Πιο ανησυχητικά ίσως είναι τα αποτελέσματα πρόσφατων ερευνών που δείχνουν ότι τα παιδιά δεν καταναλώνουν αρκετά γαλακτομικά προϊόντα και δεν ασκούνται επαρκώς, δημιουργώντας έτσι τις προϋποθέσεις μιας μελλοντικής γενιάς οστεοπορωτικών.

Τι σημαίνουν όλα αυτά;

  • Αυξημένη συχνότητα καταγμάτων, ιδίως σε συνδυασμό με την αυξημένη συχνότητα πτώσεων στους ηλικιωμένων
  • Αυτόματα κατάγματα στους σπονδύλους
  • Παραμόρφωση σπονδυλική στήλης (κύφωση)
  • Απώλεια ύψους
  • Χρόνιος πόνος
  • Μεγάλη οικονομική επιβάρυνση, ατομική και συλλογική

Όταν όμως εμφανιστούν τα ανωτέρω, έχει ήδη σημειωθεί σημαντική απώλεια οστικής μάζας και η ιατρική καλείται να λειτουργήσει πυροσβεστικά. Σε σημαντικό βαθμό, όμως, τα φαινόμενα αυτά μπορούν να προληφθούν.

Πρόληψη

Το κλειδί βρίσκεται στην ορθή καθοδήγηση των παιδιών ώστε να 'χτίσουν' ισχυρό σκελετό και να αποκτήσουν ορισμένες 'καλές' συνήθειες.

Τα οστά αποτελούνται από ζωντανό ιστό που διαρκώς αναδομείται, δηλαδή παράγεται νέος ιστός και απορροφάται ο παλιός. Στα παιδιά υπερισχύει σαφώς η παραγωγή της απορρόφησης ώστε τελικά να επιτευχθεί η μέγιστη οστική μάζα κατά το 30ο έτος της ηλικίας, οπότε ξεκινάει με βραδύ ρυθμό η απώλεια οστίτη ιστού.

Το σημαντικότερο προληπτικό μέτρο είναι η λήψη επαρκών ποσοτήτων ασβεστίου, που διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία.

Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου

Πέρα από τα γαλακτομικά προϊόντα (πάντα με λίγα λιπαρά), σημαντικές πηγές ασβεστίου είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και ψάρια που τρώγονται ολόκληρα.

Η βιταμίνη D, που είναι εξίσου απαραίτητη, προσφέρεται απλόχερα από τον ελληνικό ήλιο με τη βοήθεια του οποίου συντίθεται στο δέρμα.

Ο ρόλος της γυμναστικής υπερθεματίζεται από όλες τις τελευταίες μελέτες. Ως ζωντανός ιστός, τα οστά ανταποκρίνονται στο ερέθισμα της γυμναστικής και ενδυναμώνονται. Πιο ωφέλιμες είναι οι ασκήσεις με βάρη που φορτίζουν το σκελετό.

Τέλος, σημαντικό για την ανάπτυξη του σκελετού είναι ο περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ και η αποφυγή καπνίσματος.

Διάγνωση: Μήπως κινδυνεύω;

Συνήθως συνιστάται σε όλες τις γυναίκες λίγο πριν την εμμηνόπαυση ή γενικότερα σε άτομα άνω των 65 ετών να υποβληθούν σε μέτρηση οστικής μάζας. Η ακτινοβολία στην οποία εκτίθεται κανείς στα νεότερα μηχανήματα είναι συγκρίσιμη με την κοσμική ακτινοβολία που λαμβάνει σε ένα υπεραντλαντικό ταξίδι. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ζητηθούν και ειδικές βιοχημικές εξετάσεις που αξιολογούν την αναδόμηση του οστού.

Ακόμα απλούστερη διαδικασία προσφέρουν οι υπέρηχοι, καθότι οι κλινικές έρευνες δείχνουν ότι είναι σχεδόν εξίσου ακριβείς με την παραδοσιακή τεχνική και διαρκώς βελτιώνονται.

Η απλή ακτινογραφία είναι ακατάλληλη καθώς για να απεικονιστεί η οστεοπόρωση, έχει ήδη συντελεστεί απώλεια του 25% της οστικής μάζας.

Δυστυχώς, δεν υπάρχουν ξεκάθαρες οδηγίες για να υποβληθεί κάποιος σε μέτρηση οστικής μάζας αλλά κάθε περίπτωση αντιμετωπίζεται ξεχωριστά. Αν θέλετε να αξιολογήσετε κατά πόσον κινδυνεύετε να αναπτύξετε οστεοπόρωση, δεν έχετε παρά να δοκιμάσετε το 'τεστ του ενός λεπτού', που έχει υιοθετηθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και το Διεθνές Ίδρυμα Οστεοπόρωσης.

Σύγχρονη αντιμετώπιση

Η αντιμετώπιση της οστεοπόρωσης είναι πάντοτε εξατομικευμένη ανάλογα με τις ανάγκες και το ρυθμό οστικής απώλειας. Σήμερα διαθέτουμε περισσότερα και αποτελεσματικότερα φάρμακα παρά ποτέ.

Ίσως τα σημαντικότερα φάρμακα είναι τα διφωσφονικά (αλενδρονάτη, ρισεδρονάτη), τα οποία επιβραδύνουν την επαναρρόφηση του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα να υπερτερεί η οστεοσύνθεση και να αυξάνεται η οστική πυκνότητα. Είναι αποτελεσματικά και στην οστεοπόρωση από χρόνια λήψη κορτικοστεροειδών.

Σημαντική πρόοδος και κυρίως διευκόλυνση θεωρείται η ανά τρίμηνο χορήγηση ένεσης ιβανδρονάτης αντί της καθημερινής λήψης του διφωσφονικού, εφόσον επαληθευθούν τα καλά αποτελέσματα των πρώτων κλινικών μελετών.

Νεότερο φάρμακο είναι η τεριπαρατίδη που προσομοιάζει τη φυσιολογική παραθορμόνη και αυξάνει την οστεοσύνθεση. Τα πρώτα αποτελέσματα είναι πολύ θετικά αλλά χορηγείται μόνο με καθημερινή ένεση.

Τα σκευάσματα καλσιτονίνης χορηγούνται ενδοφλέβια ή ενδορινικά γιατί ως πεπτίδιο αδρανοποιείται στο στομάχι. Η καλσιτονίνη σολομού που συνήθως χρησιμοποιείται είναι πολλαπλάσιας ισχύος της ανθρώπινης και αναστέλλει την επαναρρόφηση οστού ενώ έχει και αναλγητική δράση στα κατάγματα.

Η ραλοξιφένη είναι ο πρώτος εκλεκτικός ρυθμιστής των υποδοχέων οιστρογόνων. Αυξάνει την οστική μάζα ενώ δρα θετικά και στο λιπιδαιμικό προφίλ της ασθενούς. Ενδείκνυται στην μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση, προσφέροντας τα οφέλη της θεραπείας ορμονικής υποκατάστασης (Θ.Ο.Υ.) με οιστρογόνα, χωρίς τα μειονεκτήματα των τελευταίων.

Τέλος, παρότι η αποτελεσματικότητα της Θ.Ο.Υ. στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες είναι αναμφισβήτητη, πρόσφατες μελέτες αναφέρουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του μαστού και θρομβώσεων. Ο ιατρός θα αποφανθεί κατά πόσον η συγκεκριμένη θεραπεία είναι κατάλληλη για κάθε γυναίκα χωριστά.

Πέραν της φαρμακευτικής αγωγής, δεν πρέπει να παραλείπεται και η γυμναστική, έστω κι αν πρόκειται απλώς για περπάτημα. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι ασκήσεις ενδυνάμωσης των μυών της ράχης μειώνουν τη πιθανότητα πρόκλησης σπονδυλικών καταγμάτων.

Πρέπει επίσης να λαμβάνονται μέτρα ώστε να αποφεύγονται οι πτώσεις στους ηλικιωμένους. Σε αυτά περιλαμβάνονται έλεγχος της όρασης, παπούτσια με ελαστική σόλα που δεν γλιστράει, τοποθέτηση λαβών στην μπανιέρα κλπ.

Όσοι υποφέρουν από χρόνιο πόνο θα μπορούσαν να επωφεληθούν, πέρα από τη λήψη αναλγητικών, και από τη φυσιοθεραπεία, το ελαφρύ μασάζ και διάφορες ψυχολογικές τεχνικές.

Διαβάστε επίσης
Σχετικοί Δικτυακοί Τόποι
Το Ελληνικό Ινστιτούτο Διατροφής προτείνει
Ιατρικό αλφάβητο
Λεξικό ιατρικών όρων για εύκολη ανάγνωση των ιατρικών θεμάτων

In Health Επικοινωνία: Πείτε μας τη γνώμη σας
©2018 Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη Α.Ε.