19/1/2018 Forum | Chat | Ημερολόγιο | in mail | E-cards
Ειδήσεις
Αλλες Πηγές
Ελληνικό Διαδίκτυο
Αρθρο της Εβδομάδας 22/5/2003 11:38
Εκφύλιση ωχράς κηλίδας: το γήρας ου γαρ έρχεται μόνον
Γεώργιος Κρανιάς, Μ.D.*, Κωνσταντίνα Γκόγκου, M.D.**
Με την πάροδο των ετών, την αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης και την πρόοδο της ιατρικής επιστήμης διάφορες νοσολογικές οντότητες, λιγότερο ή καθόλου γνωστές, έρχονται στο προσκήνιο. Μία από αυτές είναι και η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας του οφθαλμού που σχετίζεται με την ηλικία. Ας δούμε μερικές χρήσιμες πληροφορίες γι' αυτή.

Τα μέρη του ματιού
Όταν κοιτάμε το μάτι κάποιου, αυτό που βλέπουμε είναι το έγχρωμο μέρος του ματιού, την ίριδα, ένα μαύρο κύκλο στο κέντρο, την κόρη, και το άσπρο μέρος του ματιού, τον σκληρό.

Αν παρατηρήσουμε όμως καλύτερα το μπροστινό μέρος του ματιού, βλέπουμε ότι πάνω από το έγχρωμο κομμάτι υπάρχει μια διαφανής μεμβράνη, που ονομάζεται κερατοειδής ή παράθυρο του ματιού.

Η κόρη μεταβάλλεται σε μέγεθος, ελέγχοντας το ποσοστό του φωτός που φθάνει στο πίσω μέρος του ματιού. Πίσω από την κόρη υπάρχει ο φακός, το διαθλαστικό κομμάτι του ματιού, όπως ο φακός σε μία φωτογραφική μηχανή. Στο πίσω μέρος του ματιού υπάρχει ο αμφιβληστροειδής, που λειτουργεί όπως το φιλμ σε μία κάμερα. Ο αμφιβληστροειδής καλύπτεται από άλλα δύο στρώματα, το χοριοειδή και το σκληρό.

Στο πίσω μέρος του ματιού υπάρχει και το οπτικό νεύρο. Το νεύρο αυτό είναι φτιαγμένο από πολλά μικρά νεύρα, όπως το τηλεφωνικό καλώδιο σχηματίζεται από πολλά μικρότερα σύρματα. Το οπτικό νεύρο μεταφέρει τα σήματα φωτός από τον αμφιβληστροειδή στον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος μετατρέπει τα σήματα αυτά σε οπτικές εικόνες - αυτές που βλέπουμε.

Πως λειτουργεί το μάτι
Το μάτι λειτουργεί σαν μία φωτογραφική μηχανή. Το φως περνάει μέσα από το φακό της μηχανής και εστιάζεται στο φιλμ. Στο μάτι, το φως περνάει μέσα από τον κερατοειδή και το φακό και εστιάζεται στον αμφιβληστροειδή. Οι φωτοϋποδοχείς του αμφιβληστροειδούς συγκεντρώνουν την ενέργεια του φωτός και τη μετατρέπουν σε οπτική εικόνα στον εγκέφαλο, μέσω του οπτικού νεύρου.

Ο ρόλος της ωχράς κηλίδας
Μόνο ένα πολύ μικρό κομμάτι του αμφιβληστροειδούς (η ωχρά κηλίδα) είναι ικανή να ξεχωρίζει λεπτομέρειες, όπως τα χαρακτηριστικά ενός προσώπου ή τις λέξεις μιας σελίδας. Αυτή η λεπτομερής όραση ονομάζεται κεντρική όραση. Το υπόλοιπο του αμφιβληστροειδούς μας δίνει την περιφερική όραση, που δεν είναι ικανή να αναγνωρίζει λεπτομέρειες. Οι εκφυλιστικές αλλαγές στην ωχρά κηλίδα οδηγούν σε απώλεια της κεντρικής όρασης, αλλά όχι και της περιφερικής. Δηλαδή, δεν τυφλώνεται κανείς από αυτή την κατάσταση.

H ωχρά κηλίδα αποτελείται από επιμέρους στρώματα. Φωτοευαίσθητα κύτταρα (κώνοι) παράγουν τη λεπτομερή, κεντρική όραση, ενώ δύο υποκείμενα στρώματα τρέφουν (χοριοειδής) και απομακρύνουν άχρηστες ουσίες από αυτά τα κύτταρα (μελάγχρουν επιθήλιο).

Τύποι εκφύλισης της ωχράς κηλίδας
Η εκφύλιση της ωχράς σχετίζεται τις περισσότερες φορές με την ηλικία. Οι περισσότεροι ασθενείς παρατηρούν προβλήματα στην όραση μετά τα 50. Επίσης, παρατηρείται μεγαλύτερη συχνότητα στους καπνιστές. Διακρίνεται στην ξηρά και την υγρά μορφή.

α) Ξηρού τύπου εκφύλιση της ωχράς κηλίδας
Είναι η πιο συχνή μορφή και παρατηρείται στο 85-90% των ανθρώπων με προχωρημένη εκφύλιση της ωχράς. Συνήθως, δεν προκαλεί μεγάλη μείωση της όρασης. Προκαλείται από καταστροφή ή λέπτυνση των ιστών της ωχράς. Κιτρινωπές εναποθέσεις (drusen) κάτω από τον αμφιβληστροειδή είναι συνήθως τα πρώτα σημάδια. Καθώς οι εναποθέσεις επιμένουν και μεγεθύνονται, προκαλούν το θάνατο των οπτικών κυττάρων, με αποτέλεσμα σταδιακή μείωση της κεντρικής όρασης.

β) Υγρού τύπου εκφύλιση της ωχράς κηλίδας
Αυτή η μορφή εκφύλισης προκαλεί γρήγορη και μεγάλη μείωση οπτικής οξύτητας και παρατηρείται μόνο στο 10-15% των ανθρώπων με προχωρημένη εκφύλιση της ωχράς. Σε αυτή τη μορφή, για άγνωστους μέχρι στιγμής λόγους, αναπτύσσονται ανώμαλα αγγεία κάτω από τον αμφιβληστροειδή και τον ανασηκώνουν (1), όπως οι ρίζες ενός δέντρου κάτω από το πεζοδρόμιο. Τα νέα αυτά αγγεία, που ονομάζονται χοριοειδική νεοαγγείωση (2), παράγουν υγρό ή αίμα, είναι ευπαθή, καταστρέφονται εύκολα και προκαλούν ουλώδη ιστό στο κεντρικό μέρος του αμφιβληστροειδούς (την ωχρά). Ο ασθενής στην αρχή αντιλαμβάνεται παραμόρφωση της όρασης (οι γραμμές κυρτώνονται ή τέμνονται). Όσο νωρίτερα ανακαλυφθεί η νεοαγγείωση, τόσο πιθανότερο είναι να σωθεί μεγαλύτερο ή μικρότερο ποσοστό της κεντρικής όρασης. Γι' αυτό είναι πολύ σημαντικό να γίνονται συχνά οφθαλμολογικές εξετάσεις.

Εξέταση της ωχράς κηλίδας
Ο οφθαλμίατρος χρησιμοποιεί διάφορες μεθόδους, προκειμένου να ελέγξει την κατάσταση της ωχράς.

Ένας τρόπος ελέγχου της κεντρικής όρασης, ακόμη και των μικρότερων πιθανών αλλαγών είναι η χρησιμοποίηση του πίνακα Amsler.

Ο γιατρός σας μπορεί να ελέγξει τον αμφιβληστροειδή για τη ύπαρξη drusen ή άλλα σημεία εκφύλισης, εξετάζοντάς σας στη σχισμοειδή λυχνία με έναν ειδικό φακό. Αν υποψιασθεί εκφύλιση ωχράς υγρού τύπου, χρειάζεται να γίνει φλουοροαγγειογραφία, για να εντοπισθεί η θέση των ανώμαλων, νέων αγγείων. Για να γίνει η φλουοροαγγειογραφία, ενίεται μια χρωστική στο χέρι σας. Η χρωστική μεταφέρεται μέσω της κυκλοφορίας στα μάτια. Χρησιμοποιώντας μια ειδική κάμερα (όχι λέιζερ), λαμβάνεται μια σειρά φωτογραφιών του αμφιβληστροειδούς, καθώς μεταφέρεται η χρωστική. Η χρωστική φθορίζει τα ανώμαλα αγγεία ή τη διαρροή υγρού. Η φλουοροαγγειογραφία επαναλαμβάνεται μερικές φορές μετά από θεραπεία με λέιζερ.

Θεραπεία
Οι σύγχρονες θεραπείες εκφύλισης της ωχράς κηλίδας περιλαμβάνουν την προφύλαξη, το λέιζερ και τη χειρουργική αντιμετώπιση.

Υγιής διατροφή και βιταμίνες
Γενικά, αυτό που όλοι επιθυμούμε είναι να βρούμε έναν τρόπο να προλαμβάνουμε την εκφύλιση της ωχράς. Μία μεγάλη μελέτη, που έχει γίνει στις ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια, έχει δείξει ότι υψηλές δόσεις αντιοξειδωτικών ουσιών (βιταμίνες και ψευδάργυρος) μπορεί να βελτιώσουν ή να επιβραδύνουν την εξέλιξη της εκφύλισης της ωχράς, σε ποσοστό περίπου 25%. Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες αυτής της θεραπείας είναι αυξημένη πιθανότητα καρκίνου των πνευμόνων σε καπνιστές και συχνές μολύνσεις του ουροποιητικού.

Laser (λέιζερ)
Σε μερικές περιπτώσεις, λέιζερ της νεοαγγειακής μεμβράνης στην υγρά μορφή, μπορεί να βελτιώσει ή να περιορίσει την απώλεια της κεντρικής όρασης. Το λέιζερ δεν είναι χρήσιμο στην ξηρά μορφή.

Το λέιζερ είναι ένα φως υψηλής ενέργειας που μετατρέπεται σε θερμότητα όταν πέφτει στο μέρος του αμφιβληστροειδούς που χρειάζεται θεραπεία. Η θερμότητα αυτή καταστρέφει τα ανώμαλα αγγεία και στεγνώνει το υγρό, εμποδίζοντας την εξάπλωση των αγγείων. Μια ουλή σχηματίζεται ως αποτέλεσμα αυτής της θεραπείας. Η ουλή προκαλεί μόνιμα τυφλά σημεία στο οπτικό πεδίο.

Το πρόβλημα με το λέιζερ είναι ότι μόνο το 20% των ασθενών με υγρά μορφή πληρούν τα κριτήρια γι' αυτή τη θεραπεία. Καθώς η εκφύλιση της ωχράς είναι μια διαδικασία γήρανσης, το λέιζερ εμποδίζει την προσωρινή απώλεια όρασης ή μειώνει την απώλεια όρασης που μπορεί να έρθει, αν δε χρησιμοποιηθεί λέιζερ. Παρά το λέιζερ, η όραση μπορεί να συνεχίσει να μειώνεται. Αν όμως το λέιζερ ενδείκνυται, υπάρχει πιθανότητα λιγότερης απώλειας της όρασης. Χωρίς λέιζερ, η μείωση της κεντρικής όρασης συνήθως συνεχίζεται.

Η απόφαση να χρησιμοποιηθεί λέιζερ εξαρτάται από την εμφάνιση και τη θέση της νεοαγγείωσης, καθώς και την ποσότητα του υγρού ή του αίματος. Σε μερικές περιπτώσεις, το λέιζερ μπορεί να μην είναι χρήσιμο ή δυνατόν να γίνει.

Φωτοδυναμική θεραπεία
Όταν τα ανώμαλα αγγεία παρατηρούνται στο κέντρο της ωχράς κηλίδας, το συνηθισμένο λέιζερ θα έχει ως αποτέλεσμα την καταστροφή του υπερκείμενου αμφιβληστροειδούς και την απώλεια κεντρικής όρασης και γι' αυτό δεν ενδείκνυται. Σε αυτές τις περιπτώσεις, χρησιμοποιείται μια ειδική θεραπεία που ονομάζεται φωτοδυναμική. Για τη θεραπεία αυτή, ενίεται σε φλέβα του χεριού ένα φωτοευαίσθητο φάρμακο (χρωστική), για αρκετά λεπτά. Η χρωστική προσλαμβάνεται από τα νέα, αδύναμα αγγεία της ωχράς. Ένα λέιζερ χαμηλής ενέργειας κατευθύνεται στα αδύναμα αγγεία, που έχουν προσλάβει τη χρωστική. Το φως ενεργοποιεί το φάρμακο, με αποτέλεσμα την απόφραξη των ανώμαλων αγγείων, χωρίς την καταστροφή των υπερκείμενων υγιών ιστών.

Ο στόχος αυτής της θεραπείας δεν είναι η βελτίωση της όρασης, αλλά η σταθεροποίησή της ή η επιβράδυνση επιπλέον απώλειας. Η φωτοδυναμική δεν είναι η θεραπεία της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς. Η εκφύλιση της ωχράς είναι μία ηλικιακή αλλαγή. Ζημιά ή απώλεια ιστών της ωχράς δεν μπορεί να επανορθωθεί. Με άλλα λόγια, η όραση για διάβασμα ή για οδήγηση δεν επαναφέρεται. Η φωτοδυναμική δεν αντιστρέφει τη διαδικασία γήρανσης.

Δυστυχώς, η φωτοδυναμική συνήθως δεν κλείνει μόνιμα τα ανώμαλα αγγεία και μπορεί να χρειασθεί να επαναλαμβάνεται κάθε 3 μήνες, για τουλάχιστον 1-2 χρόνια. Επίσης, 20% των ασθενών δεν ανταποκρίνονται στη θεραπεία.

Χειρουργική θεραπεία
Ένας άλλος θεραπευτικός τρόπος για τις νεοαγγειακές μεμβράνες στο κέντρο της ωχράς είναι η χειρουργική τους αφαίρεση, όπως και η μετατόπιση της ωχράς σε μία άλλη περιοχή όπου υπάρχει υγιής ιστός. Δυστυχώς, με τη χειρουργική αφαίρεση η πιθανότητα βελτίωσης της όρασης είναι περίπου 5-10%. Τα αποτελέσματα της μετατόπισης της ωχράς είναι καλύτερα, αλλά οι μετεγχειρητικές επιπλοκές είναι αρκετά σοβαρές.

Μελλοντικές τάσεις
Πολλές εναλλακτικές λύσεις μελετώνται, συμπεριλαμβανομένης της έγχυσης στεροειδών, φαρμάκων εκλαμβανομένων από το στόμα για μείωση της ανάπτυξης των νεοαγγείων και χειρουργικές τεχνικές για τη θεραπεία της ασθένειας, που μπορεί στο μέλλον να βοηθήσει τους ασθενείς με ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς.

* Χειρουργός Οφθαλμίατρος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Cincinnati, Ohio / Οφθαλμολογικό Κέντρο "Κόσμος"/ Ιατρικό Αθηνών

** Ειδικευόμενη Οφθαλμίατρος

Το κείμενο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό "Ιατρικός Κόσμος" στο τεύχος Μαρτίου-Απριλίου 2003.
Διαβάστε επίσης
Σχετικοί Δικτυακοί Τόποι
Το Ελληνικό Ινστιτούτο Διατροφής προτείνει
Ιατρικό αλφάβητο
Λεξικό ιατρικών όρων για εύκολη ανάγνωση των ιατρικών θεμάτων

In Health Επικοινωνία: Πείτε μας τη γνώμη σας
©2018 Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη Α.Ε.